Polska cyrylica

Szybka demonstracja – wpisz swój tekst:

Cyrylica AЧасами єсєня̆ на гр̌ӑдкӗ в огродзє дещова погода пр̌ыходзи.
Cyrylica BЧасами јесьеньа̨ на грза̨дке̨ в огродзье дещова погода прзыходзи.
Cyrylica CЧасами єсєнѭ на гр̌ѫдкѧ в огроѕє дещова погода пр̌ыхоѕи.

Przekład działa w przeglądarce według reguł z tabeli niżej. Każdy wynik da się przełożyć z powrotem na łacinkę co do litery.

Po co polska cyrylica?

Czy język polski potrzebuje zapisu w cyrylicy? Nie. Ale zapis cyrylicą daje dwie ciekawe korzyści. Po pierwsze, w alfabecie łacińskim nie ma znaków na niektóre słowiańskie głoski i musimy posługiwać się sztucznym rozwiązaniem w postaci dwuznaków: sz, cz, rz, dz, dź, dż, ch. Po drugie, ucząc się języka ukraińskiego czy serbskiego, musimy opanować jednocześnie nowe pismo i nowy język. Polska cyrylica pozwala nauczyć się najpierw pisma, a dopiero później przejść do nauki języka obcego. Jest jeszcze jeden drobiazg techniczny. W języku polskim litera „i” jest dwuznaczna: czasem oznacza samogłoskę, a czasem tylko zmiękczenie. W cyrylicy do zmiękczania mamy oddzielny znak miękki lub litery jotowane. Dzięki temu zapis jest bardziej jednoznaczny i unikamy dziwacznych polskich końcówek z podwójnym „i”.

Z drugiej strony, celem niniejszego projektu nie jest ani ułatwienie Ukraińcom czy Serbom nauki języka polskiego, ani też stworzenie zapisu fonetycznego. Nigdy nie lubiłem dyktand, ale nie możemy pisać „пжы” („pży” zamiast „przy”) ani „гура” („gura” zamiast „góra”), gdy Czesi piszą „při” i „hora”, a Chorwaci „pri” i „gora”. Upraszczanie ortografii powodowałoby dalsze oddalanie się od innych języków słowiańskich, a tym samym coraz gorsze wzajemne rozumienie.

Trzy warianty na przykładzie słowa „jaśnieją”

Każdy wariant inaczej rozwiązuje te same problemy: jak zapisać miękkie spółgłoski, nosówki i literę „j”.

ясьнєя̆

Cyrylica A: współczesna, bazująca na ukraińskiej, rosyjskiej i bułgarskiej

Znak miękki (сь, ць, зь), litery jotowane (я, є, ю, ї) i apostrof, jak w ukraińskim, ale g oraz i jak w rosyjskim czy bułgarskim (г, и). Nosówki oznacza się łuczkiem, takim jak w й: ӑ, ӗ.

Wybierz A,jeśli chcesz oswoić się z cyrylicą przed nauką ukraińskiego, rosyjskiego, białoruskiego lub bułgarskiego.
јас́ньеја̨

Cyrylica B: rodzima, odwzorowująca polskie litery prawie 1 do 1

Polskie kreski i ogonki przeniesione na cyrylicę (с́, ц́, н́, а̨, е̨), ale bez liter jotowanych (bo gryzą się z ogonkami). Zamiast tego ј zapożyczone z serbskiego, a zmiękczające „i” to zawsze ь.

Wybierz B,jeśli chcesz alfabetu działającego jak polska łacinka, tylko z innymi znakami. Przyda się też jako wstęp do serbskiego: tak jak tam „j” to ј.
яҫнєѭ

Cyrylica C: zaawansowana, każda polska głoska ma swój znak

Osobne litery dla ś, ć, ź, dź, ń, dz, dż (ҫ, ћ, ҙ, ђ, њ, ѕ, џ) i dawne jusy dla nosówek (ѫ, ѧ, ѭ, ѩ). Sięga po litery cyrylicy serbskiej, macedońskiej, staro-cerkiewno-słowiańskiej, czuwaskiej i baszkirskiej.

Wybierz C,jeśli chcesz, żeby każda głoska miała własną literę, a alfabet nawiązywał do dawnej cyrylicy. Wymaga czcionki z rozszerzoną cyrylicą, np. Noto.

Tabela transliteracji

ŁacinkaCyrylica ACyrylica BCyrylica C
Litery
aааа
bббб
cццц
dддд
eеее
fффф
gггг
hһһһ
iиии
jйјй
kккк
lљљљ
łллл
mммм
nннн
ńњн́њ
oооо
óо̆о́о́
pппп
rррр
sссс
tттт
uууу
wввв
yыыы
zззз
źзьз́ҙ
żжжж
ąӑа̨ѫ
ęӗе̨ѧ
śсьс́ҫ
ćцьц́ћ
ŁacinkaCyrylica ACyrylica BCyrylica C
Dwuznaki i grupy spółgłosek
szczщщщ
szшшш
czччч
chххх
rzр̌рзр̌
dzдздзѕ
dźдзьдз́ђ
dżджджџ
Połączenia z „i” oraz „j” przed samogłoską
ieєьеє
jeєјеє
iaяьая
jaяјая
ioьоьоё
joйојоё
iuюьую
juюјую
ióьо̆ьо́ӧ
jóйо̆јо́ӧ
iąя̆ьа̨ѭ
jąя̆ја̨ѭ
ięє̆ье̨ѩ
jęє̆је̨ѩ
iiїьиї
jiїјиї
j po spółgłosce’—ъ

Jak czytać litery jotowane w A i C: po spółgłosce oznaczają miękkość (нє = nie), na początku wyrazu i po samogłosce oznaczają „j” (є = je). Gdy „j” stoi po spółgłosce, A wstawia apostrof, a C znak twardy: objazd to об’язд i объязд, dzięki czemu rdzeń wygląda tak samo jak w słowie язда (jazda).

Przykładowy tekst

Inwokacja „Pana Tadeusza” w trzech wariantach, przełożona automatycznie według tabeli.

Łacinka 796 liter

Litwo, Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie;Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobieWidzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.

Panno święta, co Jasnej bronisz CzęstochowyI w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowyNowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem!Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem(— Gdy od płaczącej matki, pod Twoją opiekęOfiarowany martwą podniosłem powiekę;I zaraz mogłem pieszo, do Twych świątyń proguIść za wrócone życie podziękować Bogu —)Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono!...Tymczasem, przenoś moją duszę utęsknionąDo tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych,Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych;Do tych pól malowanych zbożem rozmaitem,Wyzłacanych pszenicą, posrebrzanych żytem;Gdzie bursztynowy świerzop, gryka jak śnieg biała,Gdzie panieńskim rumieńcem dzięcielina pała,A wszystko przepasane jakby wstęgą, miedząZieloną, na niej zrzadka ciche grusze siedzą.

Cyrylica A 724 litery

Љитво, Ойчызно моя! ты єстесь як здровє;Иље цє̆ тр̌еба цениць, тен тыљко сє̆ довє,Кто цє̆ страцил. Дзись пє̆кносць твӑ в цалей оздобєВидзӗ и описує̆, бо тӗскнє̆ по тобє.

Панно сьвє̆та, цо Ясней брониш ЧӗстоховыИ в Острей сьвєциш Брамє! Ты, цо гро̆д замковыНовогро̆дзки охраняш з єго вєрным људем!Як мнє дзєцко до здровя повро̆цилась цудем(— Гды од плачӑцей матки, под Твоя̆ опєкӗОфярованы мартвӑ подньослем повєкӗ;И зараз моглем пєшо, до Твых сьвя̆тыњ прогуИсць за вро̆цоне жыцє подзє̆коваць Богу —)Так нас повро̆циш цудем на Ойчызны лоно!...Тымчасем, пр̌енось моя̆ душӗ утӗскньонӑДо тых паго̆рко̆в љесьных, до тых лӑк зєљоных,Шероко над блӗкитным Нємнем розця̆гньоных;До тых по̆љ маљованых збожем розмаитем,Вызлацаных пшеницӑ, посребр̌аных жытем;Гдзє бурштыновы сьвєр̌оп, грыка як сьнєг бяла,Гдзє панєњским румєњцем дзє̆цєљина пала,А вшыстко пр̌епасане якбы встӗгӑ, мєдзӑЗєљонӑ, на нєй зр̌адка цихе груше сєдзӑ.

Cyrylica B 767 liter

Љитво, Ојчызно моја! ты јестес́ јак здровье;Иље цье̨ трзеба цениц́, тен тыљко сье̨ довье,Кто цье̨ страцил. Дзис́ пье̨кнос́ц́ тва̨ в цалеј оздобьеВидзе̨ и описује̨, бо те̨скнье̨ по тобье.

Панно с́вье̨та, цо Јаснеј брониш Че̨стоховыИ в Остреј с́вьециш Брамье! Ты, цо гро́д замковыНовогро́дзки охраньаш з јего вьерным људем!Јак мнье дзьецко до здровьа повро́цилас́ цудем(— Гды од плача̨цеј матки, под Твоја̨ опьеке̨Офьарованы мартва̨ подньослем повьеке̨;И зараз моглем пьешо, до Твых с́вьа̨тын́ прогуИс́ц́ за вро́цоне жыцье подзье̨ковац́ Богу —)Так нас повро́циш цудем на Ојчызны лоно!...Тымчасем, прзенос́ моја̨ душе̨ уте̨скньона̨До тых паго́рко́в љес́ных, до тых ла̨к зьељоных,Шероко над бле̨китным Ньемнем розцьа̨гньоных;До тых по́љ маљованых збожем розмаитем,Вызлацаных пшеница̨, посребрзаных жытем;Гдзье бурштыновы с́вьерзоп, грыка јак с́ньег бьала,Гдзье паньен́ским румьен́цем дзье̨цьељина пала,А вшыстко прзепасане јакбы всте̨га̨, мьедза̨Зьељона̨, на ньеј зрзадка цихе груше сьедза̨.

Cyrylica C 697 liter

Љитво, Ойчызно моя! ты єстеҫ як здровє;Иље цѩ тр̌еба ценић, тен тыљко сѩ довє,Кто цѩ страцил. Ѕиҫ пѩкноҫћ твѫ в цалей оздобєВиѕѧ и описуѩ, бо тѧскнѩ по тобє.

Панно ҫвѩта, цо Ясней брониш ЧѧстоховыИ в Острей ҫвєциш Брамє! Ты, цо гро́д замковыНовогро́ѕки охраняш з єго вєрным људем!Як мнє ѕєцко до здровя повро́цилаҫ цудем(— Гды од плачѫцей матки, под Твоѭ опєкѧОфярованы мартвѫ поднёслем повєкѧ;И зараз моглем пєшо, до Твых ҫвѭтыњ прогуИҫћ за вро́цоне жыцє поѕѩковаћ Богу —)Так нас повро́циш цудем на Ойчызны лоно!...Тымчасем, пр̌еноҫ моѭ душѧ утѧскнёнѫДо тых паго́рко́в љеҫных, до тых лѫк зєљоных,Шероко над блѧкитным Нємнем розцѭгнёных;До тых по́љ маљованых збожем розмаитем,Вызлацаных пшеницѫ, посребр̌аных жытем;Гѕє бурштыновы ҫвєр̌оп, грыка як ҫнєг бяла,Гѕє панєњским румєњцем ѕѩцєљина пала,А вшыстко пр̌епасане якбы встѧгѫ, мєѕѫЗєљонѫ, на нєй зр̌адка цихе груше сєѕѫ.

Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz”, 1834.

Statystyki

ŁacinkaABC
Liter łącznie32413749
Liter ze znakiem diakrytycznym8 (ą ć ę ń ó ś ź ż)8 (й ї ӑ ӗ о̆ я̆ є̆ р̌)7 (с́ ц́ з́ н́ о́ а̨ е̨)6 (й ё ї ӧ о́ р̌)
Dwuznaki7 (ch cz dz dź dż rz sz)2 (дз дж)3 (дз дж рз)0
Długość inwokacji „Pana Tadeusza” (liter)796724767697
Znaków diakrytycznych w inwokacji62 (7,8%)53 (7,3%)59 (7,7%)24 (3,4%)

Zasoby

Klawiatura na telefon

Pobierz polska_cyrylica.kmp

Instalacja: zainstaluj darmową aplikację Keyman (iPhone, Android), a potem otwórz pobrany plik w aplikacji Keyman. Na iPhonie zrobisz to z aplikacji Pliki, a na Androidzie z menedżera plików albo z listy pobranych.

Klawiatura na Windows

Pobierz plcyra.zip oraz schemat układu (PDF)

Instalacja: rozpakuj plik, uruchom setup.exe, a potem w Ustawieniach Windows (Czas i język → Język i region → Polski → Opcje języka) dodaj klawiaturę „Polska cyrylica”. Uruchom ponownie komputer przed użyciem. Między układami przełącza się klawiszami Win+Spacja.